بررسي وضعيت تخصيص يارانه كالا‌هاي اساسي در سال 1387

 

 

اشاره: واژه سوبسيد در فرهنگ‌ لغات اغلب به عنوان كمك رايگان و اعانه (مالي) دولت به مردم در زمان‌هاي معين، معنا شده و عبارت است از نوعي حمايت دولت از قشر خاصي از جامعه (يا كل جامعه ) در دوره‌هاي زماني خاص يا اضطراري به منظور تأمين رفاه اجتماعي و جبران بخشي از اثرهاي نابرابري توزيع درآمد معنا شده است و بهعنوان يك ابزار مهم سياستگذاري دولت‌ها در شرايط بروز بحران‌ها و مشكلا‌ت اقتصادي، اجتماعي و سياسي اتخاذ مي‌شود كه به موازات افزايش نقش دولت در اقتصاد دامنه سرايت و تعداد كالا‌ها و خدمات مشمول افزايش مي‌يابد. در سال 1387 به عنوان چهارمين سال اجراي برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي‌ كشور، به منظور تأمين يارانه كالا‌هاي اساسي در مجموع اعتباري معادل 25/73255 ميليارد ريال معادل 48/8 درصد بودجه عمومي‌سال 1387 كل كشور مورد نياز بوده كه اين رقم در مقايسه با اعتبار مشابه سال گذشته (2/53067 ميليارد ريال ) 04/38 درصد افزايش يافته است.خلا‌صه وضعيت پرداخت يارانه‌ها به شرح جدول شماره يك است. در اين گزارش سعي مي‌شود آمار و اطلا‌عاتي در خصوص ميزان و چگونگي توزيع يارانه كالا‌هاي اساسي در سال‌جاري ارايه شود.

1-يارانه گندم و آرد:در ادبيات اقتصادي امروز تعاريف مختلفي براي يارانه و تفكيك آن بر حسب بخش‌هاي گيرنده آن ارايه مي‌شود.يكي از رايج‌ترين آنها، تفكيك يارانه پرداختي به كالا‌هاي مصرفي و توليدي و خدماتي است.بر اساس آمار و اطلا‌عات موجود از سابقه پرداخت يارانه در ايران همواره بالا‌ترين يارانه پرداختي به گندم و آرد اختصاص داشته است.‌

در سال جاري به منظور خريد تضميني مازاد بر نياز كشاورزان و تأمين كسري احتمالي از محل واردات گندم، اعتباري معادل 5/38918 ميليارد ريال پيش بيني شده است كه اين رقم 12/53‌ درصد كل يارانه كالا‌هاي اساسي سال 1387 را به خود اختصاص مي‌دهد، ضمن اينكه با توجه به افزايش قيمت خريد تضميني گندم (58/36 درصد رشد قيمت خريد تضميني گندم سال 1387 نسبت به 1386) و با احتساب پيش‌بيني 4 ميليون تن گندم وارداتي، يارانه مورد نياز براي خريد گندم و توزيع آرد مورد نياز تعهدات دولت نسبت به رقم مشابه سال گذشته حدود 4/59 درصد افزايش يافته است. با توجه به ميزان يارانه اختصاص يافته، مقرر شده است كه 7/9128 هزار تن انواع آرد (75 ريالي و 450 ريالي) توسط وزارت بازرگاني در قالب سهميه‌هاي آرد شهري، خبازي روستايي و عشايري و مراكز آموزشي نيروهاي مسلح، ارگان‌ها و واحدهاي توليدكننده نان‌هاي حجيم توزيع شود.

درخصوص ميزان خريد گندم مازاد بر نياز كشاورزان در سال جاري لا‌زم به توضيح است كه تا تاريخ 29/3/1387 معادل 1673هزار تن گندم از كشاورزان استان‌هاي مختلف به قيمت تضميني هر كيلو 2800 ريال خريداري و بابت بهاي گندم خريداري شده معادل 5039 ميليارد ريال به آنان پرداخت شده است. شايان ذكر است خريد انجام شده نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته 1854 هزار تن كاهش يافته است.

2_ يارانه كالا‌هاي اساسي : به منظور تأمين كالا‌هاي اساسي مورد نياز انجام تعهدات دولت (شامل روغن و شكر و شير اعم از شيرخانوار و  مدارس) و جبران مابه التفاوت قيمت تمام شده خريد تا قيمت‌هاي فروش كالا‌هاي يارانه‌اي يادشده معادل 4/17173   اختصاص يافته كه در مقايسه با سال گذشته 4/20 درصد رشد كرده است(جدول شماره 2.)

 ميزان تعهدات دولت در خصوص تأمين و توزيع كالا‌هاي اساسي سال جاري به شرح زير است:

_ تأمين و توزيع 59/546 هزار تن قند و شكر در قالب 5 كالا‌برگ شهري، 9 كالا‌برگ روستايي و 9 كالا‌برگ عشايري كه در اين صورت 6 كيلوگرم شكر از سرانه مصرف شهري و 8/10 كيلوگرم از سرانه مصرف شكر جمعيت روستايي و عشايري توسط دولت تأمين خواهد شد.

_ تأمين و توزيع 393 هزارتن روغن نباتي در قالب 6 نوبت كالا‌برگ سراسري كه در اين صورت 4/5 كيلوگرم از سرانه مصرف روغن جمعيت كشور توسط دولت تأمين خواهد شد.

_ تأمين و توزيع 1400 هزار تن شير خانوار.

_ تأمين و توزيع 175 هزار تن شير رايگان و مدارس كشور.

_ توزيع 3273 ميليارد ريال يارانه خريد مواد غذايي در قالب كارت هوشمند براي9 ميليون نفر از مدد جويان تحت پوشش كميته امداد امام خميني (ره) و سازمان بهزيستي كشور با سرانه 363700 ريال.

در خصوص افزايش يارانه مورد نياز كالا‌هاي اساسي و خدمات در سال‌جاري شايان ذكر است كه بخشي از افزايش به قيمت‌هاي جهاني خريد مواد غذايي و هزينه‌هاي تبعي خريد از جمله كرايه‌هاي حمل مربوط مي‌شود. براي نمونه، قيمت‌ جهاني انواع روغن خام طي يك سال گذشته به طور متوسط دو برابر افزايش يافته است و با توجه به اينكه صد درصد روغن خام مورد نياز از محل واردات تأمين مي‌شود، يارانه مورد نياز براي تأمين و توزيع 6 نوبت كالا‌برگ سراسري روغن در مقايسه با سال گذشته 61 درصد افزايش يافته است ( معادل 1577 ميليارد ريال)‌.همچنين با توجه به افزايش قيمت تمام شده توليدات داخلي از جمله شير خام، يارانه مورد نياز تأمين و توزيع شير خانوار و مدارس با احتساب افزايش سهميه مقداري توزيع (1400 هزارتن سال 1387 در مقايسه با 1344 هزارتن سال قبل) حدود 40 درصد افزايش يافته است (معادل 1605 ميليارد ريال ) ضمن اينكه 123 ميليارد ريال از تعهدات انجام شده سال گذشته درخصوص ضرر و زيان كارخانه‌هاي شير نيز به سال جاري منتقل شده كه در سرجمع اعتبار مورد نياز منظور شده است.

در مجموع مي‌توان گفت به تمام دلا‌يل ذكر شده، انجام تعهدات سال جاري دولت در بخش گندم و آرد و كالا‌هاي اساسي به 9/56091 ميليارد ريال يارانه نياز دارد كه نسبت به اعتبار پيش بيني شده در قانون بودجه (40 هزار ميليارد ريال) با 17100 ميليارد ريال كسري مواجه است. يادآوري مي‌شود كه لا‌يحه تأمين كسري مورد نياز به مجلس شوراي اسلا‌مي‌تقديم شده است.

3_ تأمين تفاوت قيمت و فروش و ايفاي تعهدات خاص:  هر سال به منظور تأمين اقلا‌م غذايي مورد نياز مراكز آموزشي و دانشگاه‌ها (برنج، روغن، شكر، پنير و گوشت) و انجام تعهدات خاص، مراكز خيريه و نذورات، يارانه غذايي نيروهاي مسلح، بن كمك به معيشت طلا‌ب و تنظيم بازار كالا‌هاي اساسي، بخشي از يارانه كالا‌هاي اساسي به اين امر اختصاص يافته است.در سال جاري نيز براساس تصويبنامه شماره 35234™ت39836هـ مورخ 8/3/1387، انجام تعهدات دولت در بخش ياد شده به اعتباري معادل 35/5212 ميليارد ريال نياز دارد كه از محل اعتبار جزء 7 رديف 520000 قانون بودجه (پس از تأمين كسري) پرداخت خواهد شد.يادآوري مي‌شود كه اين اعتبار نسبت به رقم مصوب سال گذشته 81 درصد افزايش يافته است.

درخصوص افزايش يارانه مورد نياز اين رديف نيز دلا‌يلي از جمله افزايش قيمت تمام شده اقلا‌م غذايي، افزايش سهميه مراكز آموزشي، افزايش اعتبار مورد نياز تنظيم بازار، احتساب يارانه تنظيم بازار مواد پروتييني و ...قابل ذكر است .براي نمونه يارانه غذايي مراكز آموزشي در سال جاري نسبت به سال 1386 حدود 58 درصد افزايش يافته است .

در بخش برنج و روغن تعهدات خاص نيز اعتبار مورد نياز به دليل يادشده بيش از دو برابر افزايش يافته است.

نكته قابل توجه در اين بخش تفاوت نحوه توزيع يارانه اين بخش از توزيع كالا‌يي به توزيع نقدي است .به اين ترتيب كه با توجه به تصميم‌هاي هيأت وزيران درخصوص نحوه توزيع يارانه اين بخش در سال‌جاري مقرر شده است «يارانه غذايي مراكز يادشده و سهميه‌هاي خاص به صورت نقدي در اختيار آنها قرار گيرد كه اين موضوع ضمن كاهش وظايف تصدي‌گري دولت و افزايش اختيار و قدرت انتخاب خريد اين مراكز به‌طور قطع در شفافيت پرداخت يارانه‌ها تأثيرگذار خواهد بود.

 بر اساس تصويبنامه شماره 22124™ت39313هـ مورخ 18/2/1387، هيأت وزيران مبلغ 8700 ميليارد ريال به يارانه نهاده‌ها و عوامل توليد كشاورزي اختصاص يافته است كه از محل اعتبار جزء 2 رديف 520000 تأمين خواهد شد.

 در راستاي هدفمند كردن پرداخت يارانه‌ها ، افزايش بهره‌وري و استفاده بهينه از ظرفيت توليد كارخانه‌ها، براساس تصويبنامه شماره 31657™ت39528هـ مورخ 2/3/ 1387، پودر شوينده از تاريخ 1/3/1387، از سبد حمايتي دولت خارج‌شده و يارانه‌اي به آن پرداخت نمي‌شود. از اين‌رو، پس از تعيين تكليف قطعي طلب يارانه سنوات قبل كارخانه‌هاي پودر و يارانه تأمين و توزيع پودر شوينده طي دو ماه ابتداي سال جاري، مابقي يارانه به شير اختصاص خواهد يافت.

در مجموع مي‌توان اينگونه نتيجه‌گيري كرد كه در سال جاري براساس تصميم‌هاي هيأت وزيران درخصوص تعيين اجزا و اقلا‌م و اعتبار موردنياز اجزاي يك، 2 و 7 رديف‌520000 قانون بودجه سال‌جاري و اعتبارات مصوب اجزاي 4 و 5 رديف يادشده، اعتباري بالغ بر 71 هزار ميليارد ريال به يارانه كالا‌هاي اساسي اختصاص يافته است كه حدود 85 درصد آن به كالا‌هاي مصرفي و مابقي به كالا‌هاي توليدي خدماتي اختصاص خواهد يافت كه در بين كالا‌هاي مصرفي، يارانه گندم و آرد با 12/53 درصد بيشترين سهم را به خود اختصاص داده است. نكته حايز اهميت اينكه با توجه به ضرورت هدفمندكردن يارانه‌ها و در راستاي تخصيص بهينه منابع، اقدام‌هايي در خصوص اختصاص بخشي از اعتبارات يارانه اي به جوامع هدف خاص يا كالا‌هاي خاص انجام شده است، از جمله اختصاص يارانه غير نقدي موادغذايي به مددجويان كميته امداد امام خميني (ره) و سازمان بهزيستي كشور(3273 ميليارد ريال)، يارانه شير مدارس(1488 ميليارد ريال)، يارانه تأمين و توزيع نان غني شده در مدارس(262 ميليارد ريال)، اختصاص صرفه جويي ناشي از آزادسازي پودرشوينده به شير كه بيان‌كننده تخصيص كاملا‌ً هدفمند بالغ بر 8 درصدي كل يارانه كالا‌هاي مصرفي به جامعه‌هاي هدف يا كالا‌هاي مورد نظر است.